Bij Emily Faber 
Een boek is niet alleen iets wat je in je eentje kunt lezen. Het kan ook het begin zijn van een gesprek, een gezamenlijk moment of een herinnering die je jarenlang bijblijft. Een ouder die voorleest, een grootouder die vertelt over een favoriet boek uit de eigen jeugd of een jongere die een oudere lezer kennis laat maken met een nieuw verhaal: boeken kunnen generaties op een mooie manier met elkaar verbinden.
Jongeren en ouderen lezen anders
We horen regelmatig dat mensen tegenwoordig steeds minder lezen. Toch is de werkelijkheid iets genuanceerder. Nederlanders lezen of beluisteren gemiddeld ongeveer elf boeken per jaar. Daar vallen papieren boeken, e-books en luisterboeken onder. Jongeren besteden over het algemeen wel minder tijd aan lezen dan oudere generaties.
Dat betekent niet dat jongeren helemaal niet meer lezen. Uit Nederlands onderzoek uit 2023 blijkt dat bijna de helft van de jongeren tussen de 12 en 25 jaar wekelijks een boek leest. Een kleinere groep leest zelfs iedere dag. Tegelijkertijd heeft lezen onder een deel van de jongeren geen positief imago. Ze vinden het saai, inspannend of hebben moeite om een boek te vinden dat echt bij hen past.
Het is verleidelijk om dan te zeggen dat vroeger alles beter was. Maar jongeren groeien nu op met veel meer vormen van ontspanning. Boeken concurreren met series, games, sociale media en allerlei andere activiteiten. De uitdaging is daarom niet alleen om jongeren méér te laten lezen, maar vooral om hen te laten ontdekken dat lezen ook leuk, ontspannend en persoonlijk kan zijn.
Juist ouders en grootouders kunnen daarbij een belangrijke rol spelen.
Samen lezen is meer dan taal oefenen
Voorlezen helpt kinderen bij de ontwikkeling van hun woordenschat, taalgevoel en leesvaardigheid. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat kinderen die regelmatig worden voorgelezen daar tijdens hun verdere taal- en leesontwikkeling voordeel van kunnen hebben.
Maar samen lezen draait niet alleen om leren. Het is ook een moment waarop een kind de volledige aandacht krijgt van een ouder of grootouder. Tijdens het lezen kunnen vragen ontstaan, worden grappige momenten gedeeld en ontstaan gesprekken die anders misschien niet zo snel gevoerd zouden worden.
Grootouders spelen daarbij een grotere rol dan soms wordt gedacht. Ongeveer twee derde van de Nederlandse grootouders met kleinkinderen tot en met twaalf jaar leest hen weleens voor. Vooral grootouders die regelmatig oppassen, maken vaak tijd voor een boek.
Een verhaal wordt zo veel meer dan een aantal woorden op papier. Het wordt iets wat een kind en een volwassene samen beleven.
Herinneringen die blijven
Ik ben nu eenentwintig jaar, maar ik weet nog goed hoe ik vroeger in mijn kleine kamer in bed lag te wachten totdat mijn vader of moeder kwam voorlezen. Vaak werd er gekozen voor een sprookjesboek. Dat boek heb ik nog steeds.
Wanneer ik het nu zie, denk ik niet alleen aan de verhalen die erin staan. Ik denk vooral aan de avonden waarop mijn ouders naast mijn bed zaten en de tijd namen om mij voor te lezen. Het boek is daardoor verbonden geraakt met een gevoel van aandacht, veiligheid en samenzijn.
Ook zelf voorlezen kan bijzonder zijn. Tijdens mijn zoektocht naar een passende studie liep ik korte tijd stage op een pabo. Daar ontdekte ik hoe leuk en uitdagend het is om voor een groep kinderen te lezen.
Het ene kind luistert heel stil, terwijl een ander kind voortdurend vragen stelt of al probeert te voorspellen wat er op de volgende bladzijde gaat gebeuren. Juist die verschillen maken voorlezen zo leuk. De enthousiaste gezichten van de kinderen na afloop van een verhaal zijn mij altijd bijgebleven.
Kinderen moeten soms alleen even geholpen worden om dat plezier te ontdekken.
Boeken openen gesprekken tussen generaties
Jongeren en ouderen hoeven niet precies dezelfde boeken mooi te vinden. Juist de verschillen kunnen interessante gesprekken opleveren.
Een grootouder kan een kleinkind laten kennismaken met een sprookje of jeugdboek dat vroeger veel werd gelezen. Andersom kan een kind of jongere vertellen over een modern jeugdboek, een graphic novel of een verhaal dat via sociale media bekend is geworden.
Door samen over een boek te praten, leer je ook iets over de ander. Waarom vindt iemand een bepaald personage sympathiek? Welke keuze zou je zelf hebben gemaakt? Was de wereld waarin het verhaal zich afspeelt vroeger echt zo anders? En welke onderwerpen zijn juist van alle tijden?
Lezen wordt zo geen eenrichtingsverkeer waarbij alleen de oudere generatie iets aan de jongere leert. Jong en oud kunnen elkaar door verhalen nieuwe ideeën, ervaringen en perspectieven meegeven.
Wat lezen mij als schrijver heeft gebracht
Zelf hield ik als kind al veel van lezen. Ik las soms meerdere boeken per week en vooral de verhalen van Harry Potter waren favoriet. Boeken lieten mij kennismaken met werelden en personages die ik zelf nooit had kunnen bedenken.
Later begon ik mijn eigen verhalen en teksten te schrijven. Toen ik achttien was, publiceerde ik het boek Het leven door de ogen van een tiener. Daarin deelde ik mijn eigen ideeën over jongeren en de maatschappij.
Ik noem mijn boek hier niet alleen om het onder de aandacht te brengen. Het laat vooral zien wat lezen bij iemand teweeg kan brengen. Door boeken te lezen, ontdekte ik hoe verhalen worden opgebouwd en hoe woorden gebruikt kunnen worden om ideeën, gevoelens en ervaringen over te brengen.
Veel schrijvers zijn eerst lezers geweest. Boeken geven je nieuwe woorden, laten je verschillende schrijfstijlen zien en helpen je ontdekken welke verhalen je zelf wilt vertellen. Wanneer we kinderen laten ervaren hoeveel plezier lezen kan geven, stimuleren we mogelijk ook de verhalenvertellers van de toekomst.
Zo maak je samen lezen aantrekkelijker
Samen lezen hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het begint vaak met een klein en vast moment.
Laat een kind bijvoorbeeld zelf een boek kiezen, ook wanneer dat niet het boek is dat je zelf zou hebben uitgekozen. Lees om de beurt een bladzijde, praat na afloop over het verhaal of vraag een grootouder om een favoriet boek uit de eigen jeugd mee te nemen.
Ook een boek waarvan een film of serie is gemaakt, kan een mooie ingang zijn. Lees eerst samen het verhaal en bespreek daarna welke versie het leukst of spannendst was.
Niet ieder moment achter een scherm hoeft te verdwijnen. Het gaat er vooral om dat er daarnaast ook ruimte blijft voor verhalen, aandacht en gesprekken.
Begin gewoon met één verhaal
Lezen brengt jong en oud niet automatisch dichter bij elkaar. Een boek biedt daar wel een prachtige gelegenheid voor. Het geeft mensen iets om samen te beleven en om later op terug te kijken.
Pak daarom eens een boek uit de kast, bezoek samen de bibliotheek of vraag iemand welk verhaal uit zijn of haar jeugd nooit is vergeten. Je hoeft niet direct een heel boek uit te lezen.
Eén verhaal, één hoofdstuk of zelfs één voorleesmoment kan al het begin zijn van een mooie herinnering.
Bronnen
- Nederlander leest elf boeken per jaar – Stichting Lezen
- In de leeswereld van jongeren – KVB Boekwerk
- Voorlezen: boost voor taal en lezen – Stichting Lezen
- Twee derde Nederlandse grootouders leest weleens voor – Stichting Lezen
Lees ook
- Aouda & Passepartout van Adwin de Kluyver: een avontuurlijke jeugdroman vol vrijheid en lef
- Leesplezier voor kinderen: Het meisje dat een panter kwijt was
- Waarom je Winnie de Poeh óók als volwassene opnieuw wil lezen
Emma 
Ilonka